Ons Boere se Trotse Geskiedenis.

 

 

Boere Stories en Staaltjies.

 

Jacobus Hercules de la Rey.

   

Generaal Jacobus Hercules de la Rey.

Jacobus Hercules de la Rey is gebore op 22 Oktober 1847 in die distrik Winburg en sterf op Langlaagte op 15 September 1914

Hy was die seun van Adrianus de la Rey en sy vrou Adriana Wilhelmina, gebore Van Rooyen. In 1848 het hulle verskuif na die plaas Welverdiend in die huidige distrik Wolmaransstad. Soos 'n kind De la Rey het baie min formele onderwys, maar hy het nooit sien dit as' n hindernis as sy ouers se leringe en sy natuurlike intelligensie het hom 'n stewige grondslag. Kort na die ontdekking van diamante verhuis die gesin na Kimberley, waar de la Rey het 'n suksesvolle vervoer-ruiter voor die vestiging van' n plaas in die distrik Lichtenburg. In 1876 trou hy met Jacoba Elizabeth Greeff. Tien kinders gebore uit hierdie huwelik. Die nuut-getroudes verhuis na die plaas Manana waar De la Rey was so suksesvol dat hy in staat was om die plaas Elandsfontein naby Lichtenburg was hy geleef het na sy dood te koop.

Hy het gou toon tekens van militêre leierskap. As 'n negentien-jarige het hy deelgeneem aan die Basoetoe Oorlog van 1865 en ook as' n veldkornet in die Sekhukune Oorlog van 1876. Hy is deur die regering as 'n meter van plase en as die Naturelle Kommissaris in die Wes-Transvaal. Soos vervoer ruiter, landmeter en Naturelle Kommissaris het hy die Wes-Transvaal intiem wat grootliks bydra tot sy militêre leierskap gedurende die Anglo-Boere-oorlog te weet. Van 1893 was hy 'n lid van die Volksraad was sy kalmte en sin vir regverdigheid het' n groot invloed op sy mede-lede.

Gedurende die Eerste Vryheidsoorlog (1880-1881) De la Rey het deelgeneem aan die beleg van die Britse fort op Potchefstroom. In 1885 is hy verkies as Lichtenburg se kommandant.

Op die vooraand van die Anglo-Boereoorlog Cmdt.-Gen. Piet Joubert aangestel De la Rey as Gen. P.A. Cronjé se raadgewer oor die Wes-Front. Dit was uiters moeilik vir De la Rey wat teen die oorlog in die eerste plek om verantwoordelik te wees vir die eerste skermutseling van die oorlog by Kraaipan, waar hy 'n gepantserde trein te ontspoor. Op 12 Oktober 1899 is hy gevang 2006 Britse soldate sowel as drie gewere, 'n aantal gewere en ammunisie.

Cronjé en De la Rey het toe 'n verskil van mening oor die beleg van Mafeking as De la Rey nie eens met die idee van beleër Mafeking. Op 19 Oktober 1899 De la Rey is aangestel as algemene met die einde Kimberley te beleër. De la Rey eerste gebots het met Lord Methuen by die slag van Graspan (Rooilaagte) op 25 November l899. Tydens die slag van Modderrivier, wat plaasgevind het drie dae later, was De la Rey gewond in sy skouer terwyl sy oudste seun Adriaan is dood in aksie.

Om te verander Cronjé se gedagtes oor die taktiek wat gevolg moet word by Magersfontein, De la Rey uitgenooi President MT Steyn die westelike front te besoek. Die gevolg was dat Cronjé die plan goedgekeur het. Die burgers was verskans tussen 150 en 300 meter voor die Magersfontein heuwels. De la Rey was egter nie teenwoordig by die slag van Magersfontein (10 - 11 Desember 1899) as hy opgehou het om 'n paar dae voor die stryd vir die Riverton noord van Kimberley, te herstel vorm sy skouer wond.

Na die oorgawe van Cronjé by Paardeberg op 27 Februarie 1900, De la Rey desperaat probeer om die Britse gety te op 10 Maart 1900 by Abrahamskraal deur (Driefontein), maar sonder enige sukses te stuit. Vanaf 28 Mei 1900 tot 29 Mei 1900 De la Rey en Roberts weer gebots by die slag van Doornkop, naby Johannesburg.

Tydens 'n raad van oorlog op Balmoral gedurende Junie 1900, was De la Rey opdrag Wes-Transvaal te herwin uit die Britte. Op 11 Julie 1900, hy verslaan Kol H. Roberts by Silkaatsnek. 'N aantal burgers wat reeds hulle wapens neergelê het De la Rey se magte weer. De la Rey nou gekonsentreer op geïsoleerde Britse eenhede. Dit is belangrik om te de la Rey weer te stig die Boere se gesag in die gebied en hy daarom 'n doeltreffende militêre reorganisasie van die gebied.

Op 3 Desember 1900 het hy gevang 126 waens gelaai met klere, skoene en Kersfees lekkernye van die Britse op Buffelspoort. Hy en genl Beyers opgevolg hierdie sukses met 'n oorwinning oor die Britse magte, onder Gen Clements tien dae later by Nooitgedacht. Die amptelike Britse verliese was 638 terwyl die sewentien burgers is dood en een en sestig is gewond.

De la Rey verdeel die kommando aan die westelike front in kleiner eenhede en geplaas om die Rustenburg en Krugersdorp kommando's onder sy persoonlike beheer. In 1901 'n aantal Britse bevelvoerders dws Methuen, Dixon, Cunningham en Kekewich gestuur de la Rey op te vang, maar sonder enige sukses. Dit was gedurende hierdie tydperk dat De la Rey ontwikkel sy beroemde laai taktiek wat gelei het tot in baie verliese op die Britse kant. In plaas van af te stappe die burgers ontwikkel skiet uit die saal tydens 'n aanklag in' n fyn kuns. Die oorwinning by Ysterspruit (25 Februarie 1902) is 'n bewys van die sukses van hierdie taktiek. Dit het gelei tot sy bynaam die "Leeu van Wes-Transvaal". Lord Methuen is gewond en gevange geneem tydens die slag van Tweebosch op 7 Maart 1902. De la Rey vrygestel sodat Methuen dat hy nie kon mediese aandag ontvang.De la Rey het die eerste vrede voorwaardes onaanvaarbaar. Op 29 Mei 1902, maar hy, met 'n kort toespraak daarin geslaag om die burgers en generaal CR de Wet te oorreed om te gaan lê hul arms. Sy het geredeneer dat sy kommando's kon voortgaan met die oorlog, maar dat die toestande in die res van die land was nogal sleg. Hy was een van die mede-ondertekenaars van die vrede ooreenkoms op 31 Mei 1902

Gedurende die oorlog het De la Rey se vrou gehelp hom in 'n baie spesiale manier. Gedurende die eerste fase van die oorlog het sy gereeld besoek aan hom op die voorkant en van 1 Desember 1900 sy het in noue kontak met hom toe sy en die kinders het rondgeloop in die veld vir negentien maande.

Na die oorlog is hy saam met generaals Botha en De Wet na Europa waar hulle versamel fondse vir die heropbou van die land. Hy het ook na Indië gereis het die diehards onder die gevangenes-van-oorlog te oorreed om die eed van getrouheid te onderteken. Het hy meer en meer betrokke in die politiek. Hy het 'n lid van die Transvaalse Parlement,' n afgevaardigde by die Nasionale Konvensie, 'n lid van die Senaat van die Unie ens In 1914 De la Rey was in beheer van die regering troepe tydens die staking in Johannesburg. Wanneer die Eerste Wêreldoorlog uitgebreek het gedurende dieselfde jaar het hy het nie eens met genl Botha se idee van die aanval op Duits Suidwes-Afrika namens Brittanje. Hy het besluit om 'n vergadering van rebelle in Potchefstroom by te woon. Op dieselfde dag dat Beyers bedank as kommandant-generaal van die Aktiewe Burgermag Force hy en De la Rey gereis per motor vorm Pretoria na Potchefstroom. Die bestuurder het nie stop by 'n padblokkade vir die opstel van die Foster bende en hy vermoor is deur' n opslagkoeël op 15 September 1914.

 

Boereoorlog Stories en Staaltjies.

 

 

Boereoorlog Stories, Staaltjies en Gedigte